Mirasçılara karşı icra takibinde zamanaşımı nasıl değerlendirilir?

Kısa cevap

Borçlunun ölmesi borcu kendiliğinden sona erdirmez ve tek başına yeni bir genel zamanaşımı süresi başlatmaz. Önce alacağın hangi belgeye dayandığı, ne zaman istenebilir hâle geldiği ve süreyi etkileyen dava, takip veya borç ikrarı işlemleri belirlenir. Mirası ret ve terekenin tasfiyesi ise kimin sorumlu tutulabileceğiyle ilgili ayrı sorulardır.

Bu nedenle “ölümden itibaren on yıl” veya “mirasçılar her borçtan yalnız miras payı kadar sorumludur” şeklinde tek bir kural kullanılmamalıdır. Takip türü ile mirasın kabul/ret durumu birlikte incelenir.

İlk kontrol

İlk olarak alacak türünü ayırın. TBK m.146’da, aksi hüküm yoksa on yıllık genel zamanaşımı; m.147’de kira bedeli ve faiz gibi belirli alacaklar için beş yıl öngörülür. Kambiyo senedi, kamu alacağı veya özel kanuna bağlı alacakta farklı süreler bulunabilir. İİK m.39’daki ilamlı takip kuralı da ayrı değerlendirilir.

TBK m.149’a göre genel başlangıç alacağın muaccel olduğu, yani talep edilebilir hâle geldiği tarihtir. Ölüm tarihi, borcun vadesi ve takibin son işlemi aynı tarih olmayabilir. İlamlı takipte son işlemden itibaren on yıllık düzenleme vardır; bunu bütün borç türlerine genellemeyin.

Belge ve tarih hazırlığı

Şu kayıtları tarih sırasıyla toplayın: borcun kaynağı ve vadesi; varsa mahkeme kararı veya senet; takip talebi ve ödeme/icra emri; tebligatlar; haciz ve diğer takip işlemleri; ödeme, taksit veya borç kabulüne ilişkin kayıtlar; ölüm ve mirasçılık belgesi; ret veya tasfiye kararı.

TBK m.154–157’de ikrar, dava ve icra takibi gibi zamanaşımını kesen işlemler ve yeni sürenin işlemesi düzenlenir. Dosyada yıllardır bir işlem yapılmaması önemlidir fakat yalnız dosyanın “açık” ya da “kapalı” görünmesi süre hesabına yetmez. Hangi işlemin alacağın takibine yönelik olduğunu ve özel rejimini inceleyin.

Hukuki çerçeve

Mirasçılar TMK m.599 ve 641 uyarınca kanunî istisnalar saklı olmak üzere tereke borçlarından kişisel ve müteselsil sorumlu olabilir. Ret veya resmî tasfiye kaydı bu incelemeyi değiştirir; sadece mirasçılık belgesinde adın bulunması bütün itirazları ortadan kaldırmaz.

İİK m.53’e göre tereke borçlarında ölüm günü dâhil üç gün takip geri bırakılır. Mirasçı henüz kabul veya ret beyanında bulunmamışsa Medeni Kanundaki ilgili süreler geçinceye kadar takip geri kalır. Bu, borcun yok olması veya zamanaşımıyla aynı şey değildir. M.56 sürelerin işlemesi için ayrıca kural koyduğundan “takip durdu, bütün süreler de durdu” varsayımı yapılmamalıdır.

Ölümün takipten önce mi sonra mı olduğu, takibin terekeye mi mirasçıya mı yöneldiği ve ret kararının nasıl ileri sürüleceği ayrıca belirlenir.

Sonraki adım

Ödeme veya icra emri geldiyse belgeyi aynı gün takip türü bakımından ayırın. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte İİK m.62 uyarınca ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi günlük itiraz süresi vardır; bu süre bütün takip türlerinin ortak süresi değildir. Zamanaşımı savunması doğru aşama ve doğru mercide ileri sürülmelidir. Kesinleşme sonrasındaki zamanaşımı iddiasında m.71/2 ile m.33/a; ilamlı takipte ilgili özel hükümler değerlendirilir.

Ret süresi, vergi işlemleri ve icra itirazını tek takvim gibi yönetmeyin. Borç ikrarı, kısmi ödeme veya anlaşma imzalamadan önce bunların zamanaşımı ve mirasın kabulüne etkisini kontrol edin. Bu rehber somut dosyanın son gününü hesaplamaz; süreli evrak için yanıt veya randevu beklemeyin.