CMR taşımalarında zayi, hasar ve taşıyıcının sorumluluğu

Süreci bir bakışta görün

1. 1Adım 1

   Teslimde hasarı tutanak ve fotoğrafla kaydedin

2. 2Adım 2

   CMR senedi, sıcaklık/GPS ve eksper verilerini toplayın

3. 3Adım 3

   Limit, ağır kusur ve rücu zincirini hesaplayın

4. 4Soruyu daraltın

   CMR taşımalarında zayi, hasar ve taşıyıcının sorumluluğu başlığında hangi sonucu aradığınızı tek cümleyle yazın; birbirinden farklı talepleri ayrı başlıklara bölün.

Birbirine karıştırılmaması gerekenler

Kısa cevap

CMR kapsamındaki taşımada taşıyıcı, eşyayı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar doğan kayıp, hasar ve gecikmeden kural olarak sorumludur; sorumluluktan kurtulma nedenleri ve ispat kuralları ayrıca uygulanır. İlk iş hasarı belgelemek ve doğru sürede çekince/ihbar göndermektir. Hasar ihbarı ile dava zamanaşımı aynı süre değildir.

Bu rehber kimler için?

Bu rehber uluslararası karayolu eşya taşımasında gönderici, alıcı, taşıyıcı ve sigortacı içindir. Ücret karşılığı taşımada sözleşmedeki teslim alma ve teslim yerlerinin farklı ülkelerde olması ve bunlardan en az birinin CMR’ye taraf olması temel kapsam ölçütüdür. Uluslararası posta sözleşmeleri kapsamındaki taşıma, cenaze ve ev taşınması niteliğindeki eşya nakli (furniture removal) m.1’de kapsam dışıdır. Evde kullanılan bir eşyanın ticari yük olarak taşınması, yalnız bu niteliği nedeniyle otomatik olarak kapsam dışında sayılmaz. CMR senedinin eksikliği tek başına Sözleşmenin uygulanmasını engellemez (m.4).

Temel şartlar

Sözleşmedeki taşıyıcı ile fiilen taşıyanı, eşyanın ne zaman hangi durumda alındığını ve teslim sonucunu belirleyin. Taşıyıcı m. 17–18’deki kurtuluş nedenlerini ileri sürebilir; her hasar otomatik tam fatura bedeli anlamına gelmez. Yükleme, ambalaj, eşyanın kendi niteliği ve soğutma talimatları bu nedenle önemlidir.

Adım adım süreç

Teslimde paket/adet, ambalaj ve görünür hasarı tutanakla kaydedin; çekinceyi hasarın genel niteliğini gösterecek açıklıkta belirtin. Fotoğraf, CMR senedi, yükleme/boşaltma tutanağı, sıcaklık ve GPS kayıtlarını koruyun. Taşıyıcıya yazılı talebi ve ulaştığının kanıtını saklayın. Sigortacıya bildirim, taşıyıcıya yapılması gereken CMR ihbarının yerine kendiliğinden geçmez.

Süreler ve kritik tarihler

CMR m.30’da görünür kayıp/hasar için en geç teslim sırasında; görünmeyen kayıp/hasar için teslimden itibaren pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde çekince öngörülür. Gizli hasar çekincesi yazılı olmalıdır. Çekincesiz teslim, eşyanın senetteki durumda alındığı yönünde aksi kanıtlanabilir karine doğurabilir. Eşyanın durumu taşıyıcı ve alıcı tarafından birlikte usulünce kontrol edilmişse, bu tespitin aksini kanıtlama olanağı m.30/2’deki gizli kayıp/hasar ve kontrol tarihinden başlayan, pazar ve resmî tatiller hariç yedi günlük yazılı çekince koşuluna bağlıdır. Gecikme tazminatında ise eşyanın alıcının tasarrufuna bırakılmasından itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya yazılı çekince şarttır. Başlangıç günü sayılmaz.

M.32’de dava zamanaşımı kural olarak bir yıl; kasıt veya yargılamayı yapan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusurda üç yıldır. Kısmi kayıp/hasar/gecikmede teslim; tam kayıpta kararlaştırılan teslim süresinin bitiminden sonraki otuzuncu gün, süre yoksa teslim almadan sonraki altmışıncı gün; diğer hâllerde taşıma sözleşmesinden üç ay sonrası esas alınır. Yazılı tazminat talebinin durdurucu etkisi ve taşıyıcının yazılı ret/belge iadesi m.32/2 uyarınca ayrıca incelenir.

M.32’de zamanaşımının başladığı gün hesaba katılmaz. Aynı konuya ilişkin sonraki yazılı talepler süreyi yeniden durdurmaz; ilk talebin ulaştığı, yazılı ret ve belgelerin iade edildiği tarihler saklanmalıdır.

Hazırlanacak belgeler

Taşıma sözleşmesi, CMR senedi, fatura ve eşyanın teslim alma yer/zamanındaki değerini gösteren kayıtlar; brüt ağırlık, hasarlı miktar, ekspertiz, teslim çekincesi, ihbarın ulaşma kaydı ve sigorta belgelerini birlikte hazırlayın. Taşıyıcı/alt taşıyıcı zinciri ile talep hakkının kime ait olduğu ayrıca belirlenmelidir.

Somut senaryo

Soğuk zincir yükte sıcaklık artışı varsa yalnız bozulmuş ürün fotoğrafıyla yetinmeyin. Cihaz kayıtları, kalibrasyon/bakım, taşıma talimatı ve yükleme sıcaklığı birlikte incelenir. M. 18/4, özel donanımlı taşımada taşıyıcının ekipman ve talimat bakımından aldığını göstermek zorunda olduğu önlemleri düzenler.

En sık yapılan hatalar

Faturayı otomatik tazminat tutarı saymak; gecikme ihbarını dava süresiyle karıştırmak; yalnız sigortacıya yazmak; sorumluluk sınırını her kusurda kalkmış saymak önemli hatalardır. CMR 23–26’daki değer, limit ve beyan kuralları; m. 29’daki kasıt/kasta eşdeğer kusur istisnası ayrı değerlendirilir. Limit hesabında uygulanabilir 1978 Protokolü ve SDR dönüşümü ayrıca kontrol edilmelidir.

Sınır ötesi dosyalarda ek kontrol

Yetkili mahkeme için CMR 31; tahkim kaydı varsa CMR 33 kontrol edilir. Ticari CMR senedi veya her yabancı dildeki belge için otomatik apostil şartı yoktur. Tercüme/tasdik gereği belgenin niteliğine ve başvurulan merciye göre belirlenir.

Resmî kaynaklar ve güncellik

Temel kaynak CMR’dir; TBK ve MÖHUK bağlantıları onun yerine geçmez. CMR’nin kapsam, sorumluluk, ihbar ve zamanaşımı hükümleri birlikte okunmalıdır. Parasal limit hesabında uygulanabilir 1978 Protokolü, taraf ülkeler ve SDR dönüşümü ayrıca kontrol edilir.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Teslim tarihi, hasarın görünür olup olmadığı, yazılı ihbar ve ulaşma tarihi ile talep tutarını tek çizelgede toplayın. Genel bilgi beklemek uğruna ihbar süresini geçirmeyin. Bu rehber somut zarar hesabı veya dava sonucu garantisi vermez.