Tam yargı davası: idarenin verdiği zararın tazmini

Kısa cevap

Tam yargı davasıyla idarenin faaliyetinden doğan maddi veya manevi zararın tazmini istenir. İlk adım, zararın bir idari karardan mı, hizmetin yürütülmesi gibi fiilî bir davranıştan mı doğduğunu ayırmaktır. Bu ayrım, idareye önce başvurmanız gerekip gerekmediğini ve süre başlangıcını değiştirir.

Zararın varlığını ve idari faaliyetle bağlantısını gösteren belgeleri koruyun; olay, zararı öğrenme, başvuru ve ret tarihlerini ayrı kaydedin. Bir ve beş yıllık süreler bütün tam yargı davaları için ortak dava açma süresi değildir.

İşlem mi, eylem mi?

Ruhsat iptali veya disiplin cezası gibi hukuki kararlar idari işlemdir. Yol çalışması, sağlık hizmetinin yürütülmesi veya kolluk faaliyeti gibi fiilî davranışlar idari eylem sayılabilir. Bu ayrım, ön başvuru ve süre bakımından belirleyicidir.

Başvuru yolunu seçmeden önce

İşlemin iptalini mi, zararınızın ödenmesini mi, ikisini birlikte mi istediğinizi belirleyin. İptal talebi ile tazminat talebinin koşulları farklıdır. İdareye gönderilmiş önceki dilekçenin hangi talebi içerdiğini ve hangi tarihte kayda alındığını kontrol edin; yalnız bilgi isteme yazısını tazminat başvurusu kabul etmeyin.

İdari işlemden doğan zarar

İYUK m. 12; işlemin iptali ile tazminatın birlikte istenmesi, doğrudan tam yargı davası veya iptal kararından sonra tam yargı davası gibi seçenekler düzenler. Hangi yolun uygun olduğu, işlemin uygulanması ve zararın ne zaman kesinleştiğine göre değerlendirilir.

İdari eylemden doğan zarar

İYUK m.13’te kural, öğrenmeden bir yıl ve her hâlde eylemden beş yıl içinde ilgili idareye başvurudur. Zararın, eylemin idari niteliğinin veya nedenselliğin sonradan öğrenildiği durumlarda başlangıç olay günü varsayımıyla belirlenemez. Buna karşılık her yeni rapor veya karar da yeni süre başlatmaz. Ret veya otuz günlük susma sonrasındaki dava süresi, ön başvuru süresinden ayrıdır; 14 Temmuz 2021 öncesi başvurularda geçiş hükmü değerlendirilir.

Tam yargıda yer bakımından yetki nasıl ayrılır?

İdari sözleşmelerden doğanlar dışındaki tam yargı davalarında İYUK m.36; zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili yer, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer ve diğer hallerde davacının ikametgâhı şeklinde ayrımlar içerir. Bunlar serbestçe seçilebilen üç eşdeğer seçenek değildir. Zararın kaynağı, talep edilen kalemler ve idareye başvuru dosyası belirlenmeden yetki seçilmemelidir.

Sorumluluğun dayanağı

Hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi hizmet kusuru oluşturabilir. Bazı durumlarda risk, fedakârlığın denkleştirilmesi veya sosyal risk gibi kusursuz sorumluluk ilkeleri tartışılır. Her zarar idarenin sorumluluğunu otomatik doğurmaz.

Zarar ve nedensellik

Tedavi gideri, gelir kaybı, değer kaybı veya destekten yoksun kalma gibi maddi kalemler ayrı hesaplanır. Manevi zarar da olayın niteliğiyle açıklanmalıdır. İdari faaliyet ile zarar arasındaki uygun nedensellik bağı; zarar görenin veya üçüncü kişinin davranışı ve mücbir sebep yönünden incelenir.

Deliller ve talep

Başvuru/ret yazıları, sağlık ve gelir belgeleri, bilirkişi veya teknik raporlar, fotoğraf ve tutanaklar korunmalıdır. Talep kalemleri mümkün olduğunca ayrılmalı; faiz başlangıcı ve türü ayrıca gerekçelendirilmelidir.

Kararın uygulanması

Tazminata hükmedilirse kararın yerine getirilmesi ve ödeme süreci İYUK m. 28 çerçevesinde izlenir. Karar metni, faiz, yargılama gideri ve kanun yolu bilgisi birlikte okunmalıdır.

Sık sorulan sorular

Bir ve beş yıl dava açma süresi mi?

İdari eylemde kural, öğrenmeden bir yıl ve her hâlde eylemden beş yıl içinde ilgili idareye başvurudur; ret veya 30 günlük susma sonrasındaki dava süresi ayrıdır.

İşlem ve eylem zararında aynı başvuru mu yapılır?

İşlem zararında m.12’deki doğrudan tam yargı, iptalle birlikte veya iptal davası sonrasındaki kanuni seçenekler; eylem zararında m.13 rejimi ayrıdır.

Sonraki adım ve kapsam sınırı

Önce işlem veya başvurunun tam örneğini, tebliğ kaydını ve olay kronolojisini hazırlayın. Süreli bir belge aldıysanız yalnız bu sayfadaki genel bilgiye dayanarak beklemeyin.

Bu içerik genel bilgilendirme ve dosya hazırlığı amacı taşır; hukuki görüş, süre hesabı veya sonuç garantisi değildir. Tebligat, işlem ve başvuru belgeleri görülmeden kesin değerlendirme yapılamaz.