İhbar tazminatı: bildirim süresi, hesap ücreti ve fesih nedenini ayrı inceleyin

1. Önce sözleşmeyi kimin, nasıl sona erdirdiğini belirleyin

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan sona erdiren tarafın karşı tarafa ödemekle yükümlü olabileceği tutardır. Önce fesheden tarafı, fesih nedenini ve bildirim yükümlülüğünü belirleyin; ücret hesabı sonra gelir. Haklı nedenle derhal fesih veya deneme kaydı gibi farklı sona erme rejimleri ayrıca incelenir.

“İstifa”, “çıkış” veya “anlaşma” başlığı tek başına sonucu belirlemez. Bildirimin tamamını, önceki yazışmaları ve fiilî son çalışma tarihini koruyun. İşten ayrılan herkesin işverenden ihbar tazminatı alacağı varsayılmamalıdır.

2. Kanuni süre ile hizmet süresini karıştırmayın

İş Kanunu m.17, hizmet süresine göre asgari bildirim süresini şöyle ayırır:

- Altı aydan az çalışma: iki hafta. - Altı aydan bir buçuk yıla kadar çalışma: dört hafta. - Bir buçuk yıldan üç yıla kadar çalışma: altı hafta. - Üç yıldan fazla çalışma: sekiz hafta.

Sözleşmeyle süreler artırılmış olabilir. İşyerleri arasında geçiş, kesintili çalışma ve tartışmalı hizmet dönemlerini tek tek belirleyin; sınır tarihlerinde yaklaşık kıdemle hesap yapmayın. Araç bu nedenle dosyanız için belirlenmiş hafta sayısını ister.

3. Bildirim süresinde çalışma ile peşin ödeme farklıdır

Bildirimli fesihte sözleşme bildirimden hemen sonra her durumda bitmiş sayılmaz. Bildirim süresinin çalışılarak geçirilmesi ile işverenin süreye ait ücreti peşin vererek feshi farklı işleyişlerdir. M.17 peşin ödeme seçeneğini düzenler; aynı madde bu ödemenin iş güvencesi hükümlerini kendiliğinden ortadan kaldırmadığını da belirtir.

Bu nedenle “ihbarı ödendi, artık başka hak ileri sürülemez” sonucu çıkarılmaz. Fiilen hangi tarihe kadar çalışıldığı, ödemenin hangi dönemi karşıladığı ve fesih bildiriminin ne dediği birlikte okunmalıdır. Ödeme dekontunda yalnız toplam tutar bulunuyorsa kalemlerin açıklanması yararlı olur.

4. Brüt hesapta hangi ücret kullanılır?

M.17 son fıkrası, hesapta m.32 birinci fıkradaki ücrete ek olarak para veya parayla ölçülebilen sözleşme ve kanundan doğan menfaatlerin de göz önünde tutulmasını düzenler. Bu çerçeve, net banka ödemesini doğrudan hesap ücreti kabul etmeyi riskli kılar. Düzenli eklerin niteliği, dönemleri ve hangi değerle hesaba katılacağı incelenmelidir.

Her bordro kalemini otomatik eklemek veya bütün yan hakları dışlamak aynı ölçüde sorun yaratabilir. Ücretin tartışmalı olması halinde hesap yalnız seçilen varsayımı gösterir. Net ödeme için kesintiler ayrıca hesaplanmalı; brüt tutar “cebinize geçecek para” olarak sunulmamalıdır.

5. Araçtaki rakamı nasıl kontrol edersiniz?

Araç, aylık brüt hesap ücretini otuz günlük esasa böler ve seçtiğiniz haftayı yedi günle çarpar. Örneğin hesaba esas aylık brüt tutar 30.000 TL ve ayrıca belirlenen süre dört hafta ise matematiksel sonuç 28.000 TL brüttür. Bu, yalnız girdilerin sonucudur: kişinin bu tutara hak kazandığını, karşı tarafın borçlu olduğunu veya vergiler sonrası ödemeyi belirlemez.

Aynı örnekte hafta sayısını sekize çıkarmak tutarı 56.000 TL yapar; ancak süreyi sırf daha yüksek sonuç için seçmek hukuki dayanak yaratmaz. Hesap çıktısını ücret ve süre dayanağıyla birlikte saklayın.

6. İhbar, kıdem ve kullanılmamış izin neden ayrı satırlarda olmalı?

Aynı ayrılışta birden fazla talep gündeme gelebilir; bunların koşulları ve hesap girdileri aynı değildir. Bu rehber ihbarı açıklarken kıdem hakkı veya kıdem tavanı belirlemez. Kullanılmamış yıllık izin ise m.59 çerçevesindeki ayrı bir başlıktır.

Bir kalem için yapılan ödeme diğerlerinin tamamının ödendiğini kendiliğinden göstermez. İşçi için hangi tutarın neye ilişkin olduğunu görmek; işveren için ise ödemenin dayanağı, dönemi ve açıklamasını ayırmak önemlidir. Toplam bir “çıkış paketi” rakamını, her kalem incelenmiş gibi kabul etmek yerine bordro, hesap dökümü ve ödeme kayıtlarını karşılaştırın.

7. İş arama izni ve yıllık izin aynı hak değildir

Bildirim süresinde çalışmanın sürdüğü durumlarda m.27 kapsamındaki yeni iş arama izni ayrıca gündeme gelir. Bu izin ile yıllık ücretli izin farklı amaçlara ve koşullara sahiptir. M.59, işverenin feshi halinde bildirim süresi ve iş arama izinlerinin yıllık izin süreleriyle iç içe giremeyeceğini düzenler.

Bu yüzden “önce eski yıllık izinleri kapatalım, aynı günleri ihbardan da düşelim” biçiminde otomatik bir plan yapılmamalıdır. Çalışma takvimi, bildirimin tarihi ve hangi iznin kullanıldığı açıkça ayrılmalıdır. İzin saatlerini toplamak, toplu kullanımın bütün koşullarını yerine getirmek anlamına gelmez.

8. Görüşme öncesi dosyanızı nasıl hazırlarsınız?

İlk sayfada yalnız kesin olarak bildiğiniz olay sırasını yazın: başlangıç, önemli değişiklik, bildirim, son çalışma ve ödeme. İkinci bölümde sözleşme ile eklerini, üçüncüde bordro ve dekontları, son bölümde bildirim ve yazışmaları toplayın. Hangi süre veya ücret unsuruna itiraz edildiğini açıkça işaretleyin.

Karşı tarafın iddiasını kendi kabulünüzden ayırın; eksik tarihleri tahmin ederek doldurmayın. Bir belgeyi imzalamanız isteniyorsa bütün metni ve eklerini okuyup içeriğini ayrıca değerlendirin. Arabuluculuk, dava ve süre incelemesi bu hesap sayfasının dışındadır; süreli bir işlem için internet yanıtını beklemeyin.