Nafaka artırımı, azaltılması ve kaldırılması

Kısa cevap

Mevcut nafaka, tarafların mali durumu ve ihtiyaçları değiştiğinde veya hakkaniyet gerektirdiğinde mahkemece artırılabilir ya da azaltılabilir. Önce nafakanın türünü ayırın: Eski eş için yoksulluk nafakası ile çocuk için iştirak nafakasının sona erme koşulları aynı değildir.

İşsizlik, yeniden evlenme veya çocuğun büyümesi her durumda aynı sonucu doğurmaz. Mevcut karar ve artış hükmü, eski-yeni koşullar ve değişikliğin kimle ilgili olduğu birlikte incelenir. Dava açmanız ödemeyi kendiliğinden durdurmaz.

Artırım

Artırım talebinde mevcut tutarın hangi ihtiyacı karşılamadığı gösterilmelidir. Yoksulluk nafakasında tarafların mali durumları ve hakkaniyet; çocuk nafakasında çocuğun eğitim, sağlık ve yaşam ihtiyaçları ile ana-babanın hayat koşulları, ödeme güçleri ve çocuğun gelirleri birlikte değerlendirilir.

Eski karar tarihindeki tutar ve koşullarla bugünkü aylık giderleri karşılaştırın. Yalnız enflasyon yüzdesi yazmak yerine düzenli ve zorunlu giderleri belgeleriyle açıklayın; her gider artışı istediğiniz rakamın aynen kabulünü sağlamaz.

Azaltım

Azaltım isteyen kişi, önceki karardan sonra ödeme gücünde ne değiştiğini belgelemelidir. İş kaybının süresi ve nedeni, sağlık, diğer gelirler ve malvarlığı birlikte değerlendirilir. Tek bir ayın düşük kazancı veya yalnız “işsizim” beyanı bütün ekonomik durumu göstermez.

Yeni bir aile kurmak önceki nafaka borcunu otomatik kaldırmaz. Mali durumdaki değişim ile alacaklının veya çocuğun devam eden ihtiyaçları birlikte incelenir. Miktarı tek taraflı düşürmek yerine uygun değişiklik talebi kurulmalıdır.

Kaldırma

İrat biçimindeki yoksulluk nafakası, alacaklı eski eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Borçlunun yeniden evlenmesi bu otomatik sona erme kuralı değildir. Alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya kanunda belirtilen haysiyetsiz hayat hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırma düzenlenmiştir (TMK m.176).

İştirak nafakasında çocuğun durumu ayrı değerlendirilir. Ana-babanın bakım borcu erginliğe kadar sürer; eğitim devam ediyorsa m.328/2 koşullarında eğitim sonuna kadar bakım yükümlülüğü gündeme gelebilir. Ergin çocuğun talep ve taraf sıfatı, mevcut iştirak hükmünün kendiliğinden her amaçla sürmesi gibi ele alınmamalıdır.

Artış hükmü varsa

Kararda yıllık artış oranı ve başlangıç dönemi varsa önce hükmü aynen okuyun. Kararda yer almayan bir endeksi kendiliğinden eklemeyin veya farklı dönemin oranını kullanmayın.

Artış hükmü bulunması her yeni değişiklik talebini engellemez. TMK m.176’da mali durumun değişmesi veya hakkaniyet; çocuk bakımından m.331’de durumun değişmesi esas alınır. Kanunda olmayan genel bir “mutlaka olağanüstü olay” şartı koymak yerine mevcut hüküm ve yeni koşullar karşılaştırılmalıdır.

Görev ve yetki

Talebin niteliğine göre aile mahkemesi görevlidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında TMK m.177, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesine de yetki tanır. Önceki boşanma mahkemesini her durumda tek yetkili mahkeme saymayın.

Devam eden boşanma dosyasındaki tedbir nafakasının yeniden değerlendirilmesi ile kesinleşmiş boşanma sonrası yoksulluk/iştirak nafakası talebi aynı usul aşaması değildir.

İspat

Eski karar tarihi ile yeni dava tarihi arasındaki gelir, kira, sağlık, okul ve diğer zorunlu giderler karşılaştırmalı tabloya alınır. Sosyal ve ekonomik durum araştırması tek başına tüm ispat yükünü karşılamayabilir.

Başlangıç

Talepte istenen yeni tutarı, kaldırma sebebini ve hangi tarihten itibaren sonuç istendiğini açıkça belirtin. Mevcut kararın işlemiş borçları ile yeni döneme ilişkin değişiklik talebi ayrı hesaplanır; geçmiş dönem borçlarının dava açınca silindiğini varsaymayın.

Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açılması, ödeme yükümlülüğünü veya icrayı kendiliğinden durdurmaz. Mevcut karar, sona erme nedeni ve varsa mahkemenin ayrıca verdiği karar birlikte değerlendirilmelidir.

Sonraki adım ve kapsam sınırı

Önce karar veya başvurunun tam örneğini, tebliğ kayıtlarını, olay kronolojisini ve çocuk/ekonomik durum belgelerini hazırlayın. Süreli bir işlem varsa yalnız bu sayfadaki genel bilgiye dayanarak beklemeyin.

Bu içerik genel bilgilendirme ve dosya hazırlığı amacı taşır; kişiye özel hukuki görüş, kesin süre hesabı veya sonuç garantisi değildir. Aile hukuku uyuşmazlıklarında iddia, savunma, tebligat, çocukların durumu ve tüm dosya belgeleri birlikte görülmeden kesin değerlendirme yapılamaz.