Tenkis davasında 1 yıllık ve 10 yıllık süreler nasıl değerlendirilir?

Kısa cevap

Tenkis davasında temel kural, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde dava açılmasıdır. Ayrıca vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıllık üst sınır vardır. Süreler birbirine eklenmez; on yılın dolmamış olması bir yıllık sürenin geçirilmesini telafi etmez.

Öğrenme tarihi, açılma dosyası, tebligatlar ve önceki davalar gibi kayıtlarla incelenir. Başka davanın veya tereke hesabının sonucunu beklemenin süreyi kendiliğinden koruduğu varsayılmamalıdır. TMK m.571/2’deki özel başlangıç yalnız iptalin önceki tasarrufu yeniden yürürlüğe soktuğu hâle ilişkindir. Süresiz tenkis def’i ise süresi geçmiş bağımsız davayı yeniden açma hakkı değildir. 1 Ocak 2002 öncesindeki ölümlerde geçiş hukuku ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir yıl ile on yılın başlangıcını ayrı yazın

TMK m.571’de bir yıllık hak düşürücü süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesiyle ilişkilidir. Üst süre vasiyetnamede açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından on yıldır; m.575 mirasın ölümle açılmasını düzenler. İki süreyi her tasarrufta aynı ölüm veya tapu tarihinden başlatmayın. Öğrenmeyi gösteren kayıt, vasiyetname açılma dosyası ve ölüm kaydı ayrı korunmalıdır.

İptal sonrası tasarruf ve savunma ayrımı

M.571, bir tasarrufun iptali öncekinin yürürlüğe girmesine yol açarsa başlangıcı iptal kararının kesinleşmesiyle ilişkilendirir; tenkis iddiasının def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilmesini ayrıca düzenler. Savunma imkânı, süresi kaçmış bağımsız davanın kendiliğinden yeniden açıldığı anlamına gelmez. TMK m.576 ve HMK m.11’deki mirasbırakanın son yerleşim yeri bağlantısı da somut talebin niteliğiyle kontrol edilir.

Kapsamı ve benzer işlemlerden ayrımı

Tenkis, vasiyetnamenin iptali ve muris muvazaası talepleri farklı dayanaklara sahiptir. Süre hesabı, talebin hukuki niteliğine göre değişir.

Şartlar ve kontrol kriterleri

1. Mirasçılık ve saklı pay sıfatı belirlenmeli
2. tasarrufun tarihi ve türü öğrenilmeli
3. vasiyetnamenin açılması/tebliği ve bağış kayıtları alınmalı
4. hak düşürücü süre iddiası ayrıca kontrol edilmeli

Bu kriterler birlikte değerlendirilmelidir; tek bir belge veya tek bir beyan bütün şartların oluştuğunu göstermez.

Adım adım ne yapmalısınız?

Önce her tasarruf için ayrı satır açın: vasiyetname mi, sağlığında yapılmış bağış veya başka kazandırma mı? Yanına ölüm tarihini, varsa vasiyetname açılma dosyasını ve öğrenmeyi gösteren kaydı yazın.

Hangi belge hangi bilgiyi gösteriyor, bunu karşısına not edin. Örneğin tapu kaydı işlem tarihini gösterebilir; onu ilk kez ne zaman aldığınızı ayrıca kayıt altına alın. Tarih bilinmiyorsa tahminle doldurmayın.

Sonra mirasçılık belgesi, tereke ve tasarruf kayıtlarını birlikte incelemeye verin. Tenkis, iptal veya başka bir talep arasında seçim yapılmadan tek bir son gün hesaplaması yapmayın.

Somut senaryo ile düşünün

Mirasçı, vasiyetnameyi ölümden sonra görüyor fakat geçmişte yapılan taşınmaz devrini yıllar sonra öğreniyor. Her tasarruf için bilgi tarihi ayrı incelenmelidir.

Bu senaryo yalnızca hangi kayıtların ve ayrımların inceleneceğini gösterir; gerçek dosyada karşı tarafın iddiaları ve ek deliller farklı olabilir.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

1. Mirasçılık belgesi
2. vasiyetname
3. tapu ve bağış kayıtları
4. tebligatlar
5. tereke listesi

Belgelerin asıllarını değiştirmeyin; çalışma kopyalarını tarih ve kaynak bilgisiyle düzenleyin. Gereksiz kişisel verileri açık kanallarda paylaşmayın.

En sık yapılan hatalar

• Bütün tenkis davalarında tek bir sabit süre başlangıcı kabul etmek

Öğrenme tarihinin ispatı

Bir yıllık sürenin başlangıcı, yalnız ölüm haberinin alınmasıyla otomatik belirlenmez; saklı payın zedelendiğinin ne zaman öğrenildiği araştırılır. Davacının açıkladığından daha erken öğrenildiğini ileri süren davalı bunu kanıtlamalıdır. Süre hak düşürücü olduğundan mahkemece de gözetilir. Bu kural, saklı pay ihlalini esas bakımından ispat yükünü davalıya geçirmez.

Bağış tarihi ve önceki dava kayıtları

Bağışın tapudaki tarihi ile mirasçının saklı pay ihlalini öğrendiği tarih ayrı olabilir. Önceki dava dilekçesi ve dosyası, aynı kazandırmanın daha önce bilindiğini gösterebilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 24.03.2026 tarihli kararında satış tarihi değil, aynı kazandırmaya ilişkin önceki dava kaydı öğrenme değerlendirmesinde esas alınmıştır. Her bağışı duymak bütün dosyalarda ihlali öğrenmekle aynı kabul edilmez.

Her bağış tenkise tabi mi?

Her bağış otomatik tenkise tabi değildir. M.565/3’te ölümden önceki bir yıl, bazı bağışların tenkise tabi oluşuyla ilgilidir; dava süresi değildir.

Tenkis sırası önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse kural olarak en yeni sağlararası kazandırmadan geriye doğrudur.

Görev, yetki ve geçiş hukuku

Olağan tenkis davası mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır (TMK m.576; HMK m.2 ve 11). Yabancılık unsuru veya başka hukuki sebeplerle birlikte ileri sürülen talepler varsa görev ve yetki ayrıca incelenmelidir.

2002 öncesi ölümde farklı rejim

Mirasbırakan 1 Ocak 2002’den önce ölmüşse, ölüm tarihinde yürürlükte olan kanun ve geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilir. Örneğin 1997’deki ölüme ilişkin bir dosyada eski 743 sayılı Kanun hükümleri ve sürelerin zamanaşımı niteliği gündeme gelmiştir. Güncel m.571’deki hak düşürücü süre anlatımı bu eski olaylara aynen uygulanmamalıdır.

Sık sorulan sorular

On yıl dolmadıysa bir yılı kaçırmak önemsiz mi?

Dava süresi saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından on yıldır. Miras ölümle açılır; süreler toplanmaz.

Süresiz tenkis savunması yeni dava hakkı mı verir?

Hayır. Süresiz tenkis def’i, süresi geçmiş bağımsız davayı yeniden açma hakkı vermez. Bir tasarrufun iptali önceki tasarrufu yeniden yürürlüğe sokuyorsa süreler iptal kararının kesinleşmesinden başlar. Tenkis def’i her zaman ileri sürülebilir.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Dosyanızı kısa olay özeti, tarih çizelgesi ve belge listesiyle hazırlayın. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için ofis iletişim seçeneklerini kullanabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş, dava sonucu veya başarı garantisi değildir. Her olayın tarafları, belgeleri, süreleri ve güncel mevzuatı farklı olabilir. İşlem yapmadan önce yetkin bir avukattan somut dosya incelemesi almanız önerilir.