Saklı pay ve tenkis davası hangi durumda gündeme gelir?

Kısa cevap: Saklı pay ve tenkis davası hangi durumda gündeme gelir?

Tenkis, mirasbırakanın tasarrufları yüzünden saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, tasarrufların eksik payı tamamlayacak ölçüde azaltılmasını istemesidir. Her mirasçı saklı paylı değildir; her eşitsiz paylaşım veya bağış da otomatik tenkis sebebi olmaz. Önce mirasçılık sıfatı, hesaplanacak tereke ve saklı paydaki eksilme belirlenir.

Kapsamı ve sınırları baştan belirleyin

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu asgari miras payıdır. Altsoy, mirasçı olan ana-baba ve eş bu kapsamda olabilir; kardeşin güncel TMK’da saklı payı yoktur. Yasal pay ile saklı pay aynı miktar değildir. Muris muvazaasında işlemin görünürdeki niteliği/geçersizliği, tenkiste ise saklı payı aşan kazandırmanın azaltılması tartışılır.

Şartlar ve kontrol kriterleri

TMK m.506’ya göre altsoyun saklı payı yasal payının yarısı; ana ve babadan her birinin saklı payı kendi yasal payının dörtte biridir. Eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı; diğer hâllerde dörtte üçüdür. Bunlar doğrudan bütün malvarlığına uygulanan tek oran değildir; önce kimlerin mirasçı olduğu ve yasal payları bulunur.

Terekenin ölüm günündeki durumu, borçlar ve kanuni indirimler ile hesaba eklenmesi gereken kazandırmalar birlikte değerlendirilir (m.507–508). Sağlıkta yapılan her bağışın hesaba aynı biçimde gireceği varsayılmaz; m.565’teki gruplar incelenir.

Adım adım ne yapmalısınız?

1. Mirasçılık belgesi ve ölüm kaydıyla mirasçıları belirleyin. 2. Ölüm tarihindeki varlık/borçları ve önceki kazandırmaları ayrı listelere yazın; tapu, banka ve vasiyetname kayıtlarını eşleştirin. 3. Hangi tasarrufun ne kadar saklı pay eksilmesine yol açtığını hesaplayın; lehtarları ve dava konusunu ayırın. 4. Öğrenme ve üst süreyi kontrol edin. Olağan tenkis davası mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır; yabancılık veya başka talepler varsa görev/yetki ayrıca incelenir. 5. Tenkis sırası kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse en yeni sağlararası kazandırmadan geriye doğrudur (m.570).

Süreler ve kritik tarihler

TMK m.571 uyarınca saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından on yıl içinde dava açılmalıdır. Miras ölümle açılır. Süreler birbirine eklenmez; bağışın tarihi tek başına on yıllık dava süresinin başlangıcı değildir.

Bir tasarrufun iptali önceki tasarrufu yeniden yürürlüğe sokuyorsa özel başlangıç iptal kararının kesinleşmesidir. Tenkis def’i, yani başka bir talebe karşı savunma, her zaman ileri sürülebilir; bu, süresi geçmiş bağımsız davayı yeniden açma hakkı değildir. 1 Ocak 2002 öncesindeki ölümler için geçiş hukuku ayrıca kontrol edilir.

Somut senaryo ile düşünün

Varsayımsal örnek: Mirasbırakanın ölümünden sonra kalan malvarlığı bir çocuğun korunan payını karşılamıyor ve daha önce başka çocuğa önemli bir bağış yapılmış olsun. Bağışın varlığı tek başına sonucu belirlemez: net tereke, bütün ilgili kazandırmalar, bağışın m.565 kapsamı ve her mirasçının yasal/saklı payı birlikte hesaplanır. Amaç herkese eşit mal vermek değil, ihlal edilen saklı payı tamamlamaktır.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

Ölüm kaydı, mirasçılık belgesi, vasiyetnamenin açılma dosyası ve tebligatlar; ölüm tarihindeki tapu/banka/borç kayıtları; bağış ve devir belgeleri; saklı pay ihlalini ne zaman öğrendiğinizi gösteren yazışma ve önceki dava kayıtları hazırlanmalıdır. Belgenin eksik olması, süreyi beklemeye almak için güvence değildir.

En sık yapılan hatalar

Kardeşi saklı paylı mirasçı saymayın; yasal payı saklı payla eşitlemeyin. “Bağış on yıl önceydi” veya “tereke hesabı bitmedi” diyerek sonuca atlamayın. Muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve mirasın reddi farklı haklar ve sürelerdir.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Dosyanızı kısa olay özeti, tarih çizelgesi ve belge listesiyle hazırlayın. Somut olayın değerlendirilmesi için ofis iletişim bilgilerini kullanabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş, dava sonucu veya başarı garantisi değildir. Her olayın tarafları, belgeleri, süreleri ve güncel mevzuatı farklı olabilir. İşlem yapmadan önce yetkin bir avukattan somut dosya incelemesi almanız önerilir.