Uluslararası ticari sözleşmede hukuk ve yetkili mahkeme seçimi

Kısa cevap

Taraflar çoğu ticari ilişkide uygulanacak hukuku ve uyuşmazlık merciini seçebilir; ancak emredici hükümler, münhasır yetki, zayıf taraf koruması, kamu düzeni ve kararın icra edileceği ülke sınırları dikkate alınmalıdır.

Bu rehber kimler için?

Bu rehber, uluslararası ticari sözleşmesinde uyuşmazlık maddesini müzakere eden şirketler ve temsilcileri içindir. Tarafların imza yetkileri kadar, seçilen hukukun hangi borçlara uygulanacağı ve uyuşmazlığı hangi merciin çözeceği de açık olmalıdır. Tüketici ve iş sözleşmeleri bu ticari çerçeveye doğrudan kopyalanmamalıdır.

Temel şartlar

MÖHUK m. 24 uyarınca tarafların açık seçimi veya tereddüde yer vermeyen iradesi hukuk seçiminde önemlidir; hukuk sözleşmenin tamamı veya bir kısmı için seçilebilir. Mahkeme seçimi ayrı bir meseledir. M.47 yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkisinde yabancı mahkeme anlaşmasını, münhasır yetki engeli bulunmaması ve anlaşmanın yazılı delille ispatı koşullarıyla düzenler. M.44–46’nın koruyucu yetkileri sözleşmeyle bertaraf edilemez.

Adım adım süreç

İlk olarak sözleşmenin ifa edileceği ve muhtemel borçlunun malvarlığının bulunduğu ülkeleri belirleyin. Ardından uygulanacak hukuk, mahkeme veya tahkim tercihi, tebligat adresleri ve dil düzenlemesini birlikte kontrol edin. Tahkim seçilecekse kurum adı ile tahkim yerini ayırın; devlet mahkemesine ayrılan geçici koruma işlemleri varsa kapsamını net yazın. Son metni ana sözleşme, sipariş formu ve genel işlem şartları arasında çapraz kontrol edin.

Süreler ve kritik tarihler

Dava veya tahkim süresi için tek evrensel sayı yoktur. Alacağın muacceliyetini, ayıp/ihlal bildirimini ve fesih tarihini ayrı kaydedin; zamanaşımının hangi hukuka, usul süresinin hangi mercinin kurallarına bağlı olduğunu inceleyin. Sözleşmenin Türkçe olması, tek başına Türk hukukunun seçildiği anlamına gelmez.

Hazırlanacak belgeler

1. Ana sözleşme ve ekleri 2. Yetki/tahkim klozu 3. Tarafların kuruluş ve temsil belgeleri

Somut senaryo

Türk şirketinin Alman dağıtıcıyla sözleşmesinde İsviçre hukuku seçilmesi, Türk rekabet veya gümrük kurallarını her durumda bertaraf etmez. Bu örnek yalnız hukuki ayrımları görünür kılar; gerçek dosyada karşı tarafın kayıtları, güncel kurum uygulaması ve usul işlemleri ayrıca incelenir.

En sık yapılan hatalar

1. Aynı sözleşmede mahkeme ve tahkimi çelişkili bırakmak 2. Yabancı kararın otomatik icra edileceğini sanmak

Sınır ötesi dosyalarda ek kontrol

Yargılama yapılacak ülke ile kararın uygulanacağı ülke farklıysa, daha imza aşamasında tanıma ve tenfiz gereğini araştırın. Yabancı mahkeme seçmek kararın Türkiye’de otomatik icrasını sağlamaz. Tebligat adresi, şirket unvanı, temsil yetkisi ve sözleşmenin farklı dil nüshaları aynı kişiyi ve aynı yükümlülüğü göstermelidir; her ticari belgeye otomatik apostil şartı yüklenmez.

Sık sorulan sorular

Hukuk ve mahkeme aynı ülkede mi olmalı? Zorunlu olarak aynı olmak durumunda değildir; iki tercih ayrı geçerlilik ve uygulanabilirlik incelemesine tabidir.

Hem mahkeme hem tahkim yazılabilir mi? Birbirini dışlayan genel ifadeler uyuşmazlık çıkarabilir. Her yolun kapsamı ve varsa geçici hukuki koruma istisnası açık kurulmalıdır.

Yabancı hukuk işçi veya tüketicinin her korumasını kaldırır mı? Hayır; MÖHUK m. 26–27’deki asgari koruma ve özel kurallar ayrıca uygulanır.

Resmî kaynaklar ve güncellik

1. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

Kaynak araştırması kayıt tarihi: 2026-09-18. Bu kayıt, tüm hükümlerin bugün yürürlükte olduğunun teyidi değildir. İkincil düzenleme, kurum talimatı ve içtihat güncellemeleri işlemden hemen önce yeniden doğrulanmalıdır.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Dosyanızı bir sayfalık olay özeti, tarih çizelgesi ve belge listesiyle hazırlayın. Somut olayın hukuki değerlendirilmesi, belgelerin dosyaya özgü incelenmesini gerektirir.

Bu yayın genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş, başvuru sonucu veya başarı garantisi değildir. Yabancılık unsuru, ülke, tarih, belge, kurum uygulaması ve güncel mevzuat sonucu değiştirebilir. Süreli bir karar veya işlem varsa gecikmeden somut dosya incelemesi alınmalıdır.