Uluslararası sözleşmede hukuk ve mahkeme seçimi

Kısa cevap: Uluslararası sözleşmede hukuk ve mahkeme seçimi

Hukuk seçimi, sözleşmedeki hak ve borçların hangi ülke hukukuna göre değerlendirileceğini; mahkeme seçimi ise uyuşmazlığın nerede görüleceğini belirler. Birini yazmak diğerini otomatik belirlemez. Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde seçim yapılabilir, fakat tüketici ve işçi koruması, doğrudan uygulanan kurallar ve münhasır yetki gibi sınırlar saklıdır.

Kapsamı ve sınırları baştan belirleyin

Bu rehber, yabancı taraf, yabancı ülkede ifa veya başka bir sınır ötesi bağlantı içeren sözleşmeyi imzalamadan önce yapılacak ayrım içindir. Yalnız ticaret sicili veya imza yetkisi kontrolü, hukuk ve mahkeme maddesinin geçerli olduğu anlamına gelmez. İş, tüketici ve taşınmaz sözleşmelerindeki özel kurallar genel ticari örneğe kopyalanmamalıdır.

Şartlar ve kontrol kriterleri

Önce sözleşmenin türünü ve yabancılık unsurunu belirleyin. Sonra seçilen hukuk maddesini, yetkili mahkeme maddesini ve varsa tahkim maddesini ayrı işaretleyin. MÖHUK m. 24 hukuk seçimini; m. 47 ise yabancı mahkeme seçimini ayrı düzenler. Yabancı mahkeme anlaşmasında borç ilişkisi, yabancılık unsuru, münhasır yetki engelinin bulunmaması ve yazılı delille ispat önemlidir; m. 44–46’daki koruyucu yetkiler anlaşmayla ortadan kaldırılamaz.

Adım adım ne yapmalısınız?

Karşı tarafın hangi ülkede malvarlığı bulunduğunu öğrenin. Seçilen mahkemeye fiilen başvurmanın dili, tebligatı, masrafı ve kararın malvarlığının bulunduğu ülkede uygulanmasını değerlendirin. Tahkim de seçiliyorsa kurum, yer, dil ve uyuşmazlık kapsamını mahkeme maddesiyle çelişmeyecek biçimde kurun. İki farklı genel işlem şartı aynı sözleşmeye eklenmişse hangi metnin üstün olduğunu belirleyin.

Süreler ve kritik tarihler

Zamanaşımı ile dava/itiraz süresi ayrı konulardır; yalnız Türkçe hazırlanmış sözleşmeye bakarak bütün sürelerin Türk hukukuna göre işleyeceği varsayılmaz. Muacceliyet, ihlal, fesih ve bildirim tarihlerini kaydedin. Sözleşmedeki süre hükmünün emredici kurallarla uyumunu ve yabancı mercide hangi işlemin süreyi koruduğunu işlem öncesinde kontrol edin.

Somut senaryo ile düşünün

Varsayımsal örnek: Sözleşmede Alman hukuku uygulanacağı, uyuşmazlığın İstanbul mahkemelerinde görüleceği yazılı olsun. Bu iki tercih farklı soruları yanıtladığından tek başına çelişki değildir. Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi ve hukuk seçiminin geçerliliği ayrıca incelenir; yalnız İstanbul yazdığı için Türk maddi hukukunun uygulanacağı sonucuna varılamaz.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

1. Sözleşme veya işlem belgesi 2. Tebliğ, bildirim ve başvuru kayıtları 3. Ödeme, teslim veya iletişim kayıtları 4. Kimlik, taraf ve yetki bilgileri

Belgelerin asıllarını değiştirmeyin; çalışma kopyalarını tarih ve kaynak bilgisiyle düzenleyin.

En sık yapılan hatalar

Yalnız hukuk seçimi yazıp mahkemeyi belirlediğinizi sanmayın. Yabancı mahkeme kararı veya hakem kararının Türkiye’de doğrudan icra edileceğini varsaymayın. İnternetteki maddeyi kurum adını, tahkim yerini, dilini ve kapsamını değiştirmeden kopyalamak uygulanamaz veya çelişkili bir çözüm yolu yaratabilir.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Dosyanızı kısa olay özeti, tarih çizelgesi ve belge listesiyle hazırlayın. Somut olayın değerlendirilmesi için ofis iletişim bilgilerini kullanabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş, dava sonucu veya başarı garantisi değildir. Her olayın tarafları, belgeleri, süreleri ve güncel mevzuatı farklı olabilir. İşlem yapmadan önce yetkin bir avukattan somut dosya incelemesi almanız önerilir.