Yapay zekâ içeriklerinde telif ve kullanım belirsizlikleri

Süreci bir bakışta görün

1. 1Kullanımı belirleyin

   İç kullanım, reklam, müşteri teslimi veya dağıtımı ayırın.

2. 2Girdileri kontrol edin

   Hak sahibi ve lisans kapsamını belgeleyin.

3. 3Üretim kaydını tutun

   Araç şartı, tarih, çıktı ve insan değişikliklerini saklayın.

4. 4Yayın öncesi inceleyin

   Benzerlik, üçüncü kişi hakları ve devredilebilecek hakları kontrol edin.

Birbirine karıştırılmaması gerekenler

Kısa cevap: Yapay zekâ içeriklerinde telif ve kullanım belirsizlikleri

Yapay zekâ aracından çıktı almak veya ücretli abonelik kullanmak, çıktının tamamı üzerinde otomatik ve münhasır telif hakkı kazandırmaz. Türkiye’de önce FSEK kapsamında bir eser ve kişiye bağlanabilen yaratıcı katkı bulunup bulunmadığı; sonra kullanılan girdilerin hakları ve sağlayıcının sözleşmesi incelenir. Bir çıktıyı ticari kullanma izni ile başkalarının aynı çıktıyı kullanmasını engelleyebilmek farklıdır.

Kapsamı ve sınırları baştan belirleyin

Üç soru ayrı cevaplanmalıdır: Çıktının hangi kısmı insanın özgün yaratıcı katkısını taşır? Yüklenen fotoğraf, metin, müzik veya kodun kullanımına hak var mı? Seçilen ürün ve hesap planının şartları hedeflenen kullanıma izin veriyor mu?

FSEK m. 1/B ve 8, eser niteliği ve meydana getiren kişi esasına dayanır. Bu genel hükümlerden, sırf komut yazmanın her çıktıda eser sahipliği sağladığı sonucu çıkmaz. Seçim, düzenleme ve insan tarafından yapılan özgün değişiklikler somut olarak gösterilmelidir. Tam otomatik çıktının statüsü için kesinleşmiş genel bir Türk yargı kuralı varmış gibi güvence verilmemelidir.

Şartlar ve kontrol kriterleri

İnsan katkısını taslaklar ve sürümlerle ayırın. Girdinin eser sahibi/izin veren kişisini, izin kapsamını ve üçüncü kişi haklarını kontrol edin. Çıktının korunan bir eserin ifade biçimini tekrar edip etmediğini araştırın; yalnız üslup benzerliği ile somut eser kopyasını aynı saymayın. Marka, kişinin görüntüsü/sesi ve gizli ya da kişisel veriler teliften ayrı riskler yaratabilir.

FSEK’in işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim hakları farklıdır. Gereken mali hak sözleşmelerinin yazılı olması ve hakları ayrı ayrı göstermesi gerekir. Sağlayıcının kullanıcıya verdiği izin, sağlayıcının yetkili olmadığı üçüncü kişi haklarını ortadan kaldırmaz.

Adım adım ne yapmalısınız?

Önce kullanım amacını yazın: iç taslak, reklam, müşteriye teslim veya ürün içinde dağıtım. Ardından girdi listesini ve izinleri çıkarın. Araç/model sürümü, hesap planı ve üretim tarihindeki kullanım şartlarını kaydedin. Üretilen ilk çıktı ile insan tarafından değiştirilen son sürümü ayrı saklayın. Yayından önce benzerlik ve hak incelemesi yapın.

Müşteriye teslimde hangi unsurların yapay zekâ destekli olduğunu, hangi hakların gerçekten devredilebildiğini ve üçüncü kişi lisanslarını açıkça belirtin. Henüz doğrulanmamış bir çıktı için “tüm hakları münhasıran devrediyorum” taahhüdü vermeyin.

Süreler ve kritik tarihler

Bu konu için tek bir “AI telif süresi” yoktur. Üretim, insan düzenlemesi, şartların kabulü ve yayın tarihlerini ayrı kaydedin. Lisans süresi veya ihlal bildirimi için verilen yanıt tarihi varsa ilgili sözleşme/tebligat üzerinden takip edin. Bir hak iddiası geldiğinde çıktıyı, kaynak dosyalarını ve o tarihteki şartları silmeyin; yayının sürdürülmesi veya durdurulmasını iddianın kapsamıyla birlikte değerlendirin.

Somut senaryo ile düşünün

Bir şirket modelle üretilmiş görseli reklamda kullanıyor; istem metni ve modelin ticari kullanım şartları saklanmamış. Kullanım hakkı ve üçüncü kişi ihlali riski sonradan ispatlanamayabilir.

Bu senaryo yalnız düşünme biçimini göstermek içindir. Gerçek dosyada karşı tarafın iddiaları, ek belgeler ve usul işlemleri ayrıca incelenir.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

1. Üretim tarihçesi ve istem kayıtları 2. Kullanılan araç/lisans şartları 3. Girdi materyallerinin kaynağı 4. Yayın, sözleşme ve izin kayıtları

Belgelerin asıllarını değiştirmeyin; çalışma kopyalarını tarih ve kaynak bilgisiyle düzenleyin.

En sık yapılan hatalar

Ücretli planı münhasır telif belgesi sanmak; internette bulunan her görseli serbest girdi kabul etmek; kaynak eserleri kontrol etmeden “AI üretti, ihlal olamaz” demek; insan katkısını belgelemeden bütün çıktı için eser sahipliği ileri sürmek başlıca hatalardır. Gizli veya kişisel verileri, paylaşma yetkisi ve uygun kullanım koşulları incelenmeden araca yüklemeyin.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Dosyanızı kısa olay özeti, tarih çizelgesi ve belge listesiyle hazırlayın. Somut olayın değerlendirilmesi için ofis iletişim bilgilerini kullanabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş, dava sonucu veya başarı garantisi değildir. Her olayın tarafları, belgeleri, süreleri ve güncel mevzuatı farklı olabilir. İşlem yapmadan önce yetkin bir avukattan somut dosya incelemesi almanız önerilir.