Acentelik ve distribütörlük feshinde portföy tazminatı

Kısa cevap: Acentelik ve distribütörlük feshinde portföy tazminatı

Sözleşmesi sona eren her acente otomatik olarak portföy tazminatı alamaz. TTK m.122; kazandırılan yeni müşterilerden müvekkilin önemli menfaat elde etmeye devam etmesini, acentenin bu müşteriler nedeniyle elde edeceği ücret hakkını kaybetmesini ve ödemenin hakkaniyete uygun olmasını birlikte arar. Sona erme nedeni de talebi engelleyebilir.

Kapsamı ve benzer işlemlerden ayrımı

Portföy tazminatı, kanundaki adıyla denkleştirme istemidir. Ödenmemiş komisyon, haksız fesih zararı veya rekabet yasağı karşılığıyla aynı kalem değildir. Önce sözleşmenin fiilen acentelik mi, tek satıcılık mı yoksa başka bir dağıtım ilişkisi mi olduğunu belirleyin.

TTK m.122/5, hakkaniyete aykırı olmadıkça tek satıcılık ve benzeri tekel hakkı veren sürekli ilişkilere de uygulama imkânı tanır. Sözleşmenin başlığında yalnız “distribütör” yazması yeterli değildir.

Şartlar ve kontrol kriterleri

Üç soruya ayrı kanıt hazırlayın: Hangi yeni müşterileri kazandırdınız? Sözleşmeden sonra müvekkil bu müşterilerden nasıl önemli menfaat elde ediyor? İlişki sürseydi hangi ücretleri kazanacaktınız? Müşteri listesi tek başına bütün bu soruları yanıtlamaz.

Müvekkilin feshi haklı gösterecek bir eylemi olmadan acente feshetmişse veya müvekkil acentenin kusuru nedeniyle haklı sebeple feshetmişse m.122/3 uyarınca denkleştirme istenemez. Önceden vazgeçme hükmü ise m.122/4 karşısında ayrıca değerlendirilir.

Adım adım ne yapmalısınız?

Sözleşmeyi ve eklerini, sona erme bildirimini, müşteri kazanım kayıtlarını ve komisyon dökümlerini toplayın. Fesihten önceki ve sonraki satışları müşteri bazında karşılaştırın. Tahminleri doğrulanmış satıştan ayırın. Denkleştirme talebini muhataba iletirken istemin içeriğini, tarihini ve ulaştığını ispatlayacak kayıt tutun. Dava öncesi usul ve arabuluculuk koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.

Süreler ve kritik tarihler

TTK m.122/4, denkleştirme isteminin sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesini öngörür. Fesih yazısının düzenlendiği gün ile ilişkinin sona erdiği gün farklı olabilir; sözleşme ve bildirimi birlikte okuyun.

Bu süreyi bütün acentelik alacaklarının ortak zamanaşımı süresi veya her durumda yalnız dava açma süresi diye aktarmayın. İstemin nasıl ve ne zaman ileri sürüldüğü ile dava/arabuluculuk adımları dosya bazında değerlendirilmelidir.

Somut senaryo ile düşünün

Acente yeni müşteriler kazandırmış, müvekkil ilişki bittikten sonra bu müşterilere satış yapmayı sürdürmüş olsun. Bu durum devam eden menfaati destekleyebilir. Ancak acentenin kaybettiği komisyon ve sona erme nedeni de incelenmeden hak kazanma sonucu çıkarılamaz.

Miktarda m.122/2 bir üst sınır getirir: Son beş yıllık faaliyetten alınan yıllık komisyon ve diğer ödemelerin ortalaması; ilişki daha kısaysa o dönemin ortalaması. Bu üst sınır otomatik ödenecek tazminat değildir.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

Sözleşme ve ekleri; fesih bildirimi ve ulaşma kaydı; sona erme tarihi; müşteri kazanım ve satış kayıtları; komisyon/ödeme dökümleri; devam eden satışlara ilişkin hukuka uygun kanıtlar; önceden yapılan denkleştirme talebi ve cevabı. Belgelerin asıllarını değiştirmeyin; müşteri verilerini gereksiz açık kanallarda paylaşmayın.

En sık yapılan hatalar

Son beş yıllık komisyon ortalamasını kazanılmış hak gibi görmek; kaybedilen ücret koşulunu atlamak; distribütör etiketini tek başına yeterli saymak; yalnız görüşmeler sürüyor diye bir yıllık istem süresini gözden kaçırmak.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Önce sona erme tarihiyle talep kaydını karşılaştırın. Sonra müşteri katkısı, devam eden menfaat ve kaybedilen ücret hesabını ayrı açıklayın. Sözleşme yabancı hukuk veya tahkim hükmü içeriyorsa uygulanacak hukuk ve başvuru yeri ayrıca değerlendirilmelidir. Bu rehber dosyaya özel hak kazanma veya tutar garantisi vermez.