Boşanmada mal paylaşımı: edinilmiş mal, katılma alacağı ve değer artış payı

Kısa cevap

Yasal edinilmiş mallara katılma rejiminde bütün mallar fiziksel olarak yarıya bölünmez. Önce her eşin kişisel ve edinilmiş malları, bunlara ilişkin borçlar ve karşılıklı alacaklar ayrılır. Kural olarak diğer eşin edinilmiş mallarının net artık değeri üzerinden katılma alacağı hesaplanır; tapunun tek eş adına olması tek başına bu alacağı ortadan kaldırmaz.

Hangi rejim uygulanır?

1 Ocak 2002 öncesi ve sonrası dönem, evlenme tarihi ve varsa mal rejimi sözleşmesi belirleyicidir. Aynı evlilikte farklı dönemler için farklı rejimler uygulanabilir.

Edinilmiş ve kişisel mal

Çalışma karşılığı gelir ve kanunda belirtilen ödemeler kural olarak edinilmiş maldır. Evlilik öncesindeki mallar, miras ve bağış gibi karşılıksız kazanımlar ise kişisel mal olabilir. Ancak kişisel malın geliri kural olarak edinilmiş maldır; mal rejimi sözleşmesindeki geçerli düzenleme ayrıca kontrol edilir. Örneğin miras kalan evle, evin rejim süresinde elde edilen kira geliri aynı grupta kabul edilmeyebilir. Hangi malın hangi parayla alındığını banka ve satış kayıtlarıyla izleyin.

Katılma alacağı

Edinilmiş mallara ilişkin borçlar, eklenecek değerler ve denkleştirmeler incelendikten sonra artık değer bulunur. Diğer eş kural olarak bunun yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir; karşılıklı alacaklar takas edilir. Bu hesap bütün malvarlığının veya brüt satış bedelinin yarısı demek değildir. Sözleşmesel düzenlemeler ve kanundaki özel istisnalar ayrıca incelenir.

Değer artış payı

Bir eş, diğer eşin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına uygun karşılık almadan katkıda bulunmuşsa TMK m.227 kapsamında değer artış payı gündeme gelebilir. Katkının gerçekten bağışlanıp bağışlanmadığı ve kaynağı ayrıca değerlendirilir. Hesap katkı oranı ve tasfiye değeriyle kurulur; değer kaybında kanun başlangıçtaki katkı değerini esas alır. Katılma alacağıyla aynı talep olmadığı için ayrı açıklayın.

Şirket, ev ve kredi

Şirket payı, aile konutu, krediyle alınan taşınmaz, emeklilik ödemesi ve kripto/menkul değerler farklı değerleme sorunları doğurur. Borcun hangi döneme ve mala ait olduğu belirlenmelidir.

Dava zamanı ve tedbir

Boşanmaya karar verilmesi hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Dava açılması tek başına ve her sonuçta tasfiye sebebi sayılmaz; boşanma hükmünün kesinleşmesi önemlidir. Tasfiye davası daha önce açılmışsa boşanma sonucu bekletici mesele olabilir. Mal rejimi tasfiye alacaklarında genel uygulama kesinleşmeden itibaren on yıllık zamanaşımıdır; yabancı karar, farklı talep ve süreyi kesen işlemler ayrıca incelenir.

Mal kaçırma ihtimali varsa ihtiyati tedbir otomatik verilmez. Hangi mal üzerindeki hangi somut riskin önlenmesi gerektiği belgeleriyle gösterilmelidir.

Delil ve değerleme

Her mal için edinme tarihi, tapu/hesap sahibi, satın alma bedeli, finansman kaynağı, kredi borcu ve varsa kişisel katkıyı yazın. Rejimin sona erdiği tarih ile değerleme tarihi farklı sorulardır; mevcut mallar ve hesapta eklenecek devirler aynı değerleme kuralına tabi olmayabilir. Bilirkişi hesabına girecek belgeleri bu ayrımla hazırlayın.

Sonraki adım ve kapsam sınırı

Önce karar veya başvurunun tam örneğini, tebliğ kayıtlarını, olay kronolojisini ve çocuk/ekonomik durum belgelerini hazırlayın. Süreli bir işlem varsa yalnız bu sayfadaki genel bilgiye dayanarak beklemeyin.

Bu içerik genel bilgilendirme ve dosya hazırlığı amacı taşır; kişiye özel hukuki görüş, kesin süre hesabı veya sonuç garantisi değildir. Aile hukuku uyuşmazlıklarında iddia, savunma, tebligat, çocukların durumu ve tüm dosya belgeleri birlikte görülmeden kesin değerlendirme yapılamaz.