İşveren hangi durumlarda haklı fesih yapabilir? Madde 25 ve süre kontrolü

Süreci bir bakışta görün

1. 1Olay

   İddiayı tarafsız kayda alın.

2. 2Sebep

   Doğru madde ve bendi belirleyin.

3. 3Süre

   Öğrenme ve bekleme eşiklerini ayırın.

4. 4Sonuç

   Bildirim ve alacakları ayrı inceleyin.

Birbirine karıştırılmaması gerekenler

Haklı neden ile geçerli nedeni ayırın

Haklı fesih, sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden sona erdiren ağır nedenlere ilişkindir. Geçerli neden ise iş güvencesi kapsamındaki fesihte farklı bir değerlendirmedir. Bir davranışın işletmeyi rahatsız etmesi, m.25 şartlarının mutlaka oluştuğunu göstermez.

M.25 sağlık, ahlak ve iyi niyet, zorlayıcı sebepler ile gözaltı veya tutukluluğa bağlı devamsızlığı ayrı gruplar halinde düzenler. Her grubun şartı farklıdır. Bir bentteki gün sayısını diğerine taşımak hatalı sonuca götürebilir.

Örneğin m.25/III, işçiyi işyerinde bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebebi arar. İşyerinde işin durması ile işçinin işe gelememesi aynı hüküm değildir. Önce olayın hangi gruba girdiğini belirleyin; sonra o gruba ait koşulları ve fesih süresini kontrol edin.

Devamsızlıkta önce izin ve haklı sebep araştırılır

M.25/II-g, izinsiz ve haklı sebep olmadan devamsızlık için belirli gün örüntülerini düzenler. Ardışık iki iş günü, bir ay içinde iki defa tatil gününden sonraki iş günü veya bir ayda üç iş günü ayrı olasılıklardır. Hafta tatili ile işçinin fiilen çalışması gereken günler aynı değildir.

Devamsızlık tutanağı olayın bir kaydıdır; mazeretin bulunmadığını tek başına kesinleştirmez. Sağlık belgesi, izin onayı, vardiya değişikliği ve işverenle yazışmalar incelenmelidir. İşçiden açıklama istenmesi, olayın yanlış yorumlanmasını önleyebilir.

Güven ihlali ve görevde ısrar başlıkları

M.25/II-e güveni kötüye kullanma, hırsızlık ve meslek sırlarını açıklama gibi davranışları düzenler. M.25/II-h ise işçinin yapmakla yükümlü olduğu görevleri hatırlatılmasına rağmen yapmamakta ısrarını ele alır. Düşük performans ile görev yapmayı reddetme otomatik aynı kategori değildir.

Olayın kim tarafından, ne zaman, hangi kayıtla öğrenildiği belirlenmelidir. Ekran görüntüsü veya duyumun aidiyeti ve bütünlüğü ayrıca önem taşır. Delil toplamak için özel yazışmalara sınırsız erişim hakkı bulunduğu varsayılmamalıdır.

Hastalık ve tutuklulukta farklı eşikler bulunur

Her hastalık raporu derhal fesih nedeni değildir. M.25/I’de farklı sağlık durumları için ayrı koşullar vardır; maddede belirtilen bazı hallerde bildirim sürelerini altı hafta aşan bekleme süresi söz konusudur. Sağlık kurulu değerlendirmesi gerektiren olasılık ayrıca düzenlenmiştir.

Gözaltı veya tutuklulukta m.25/IV, devamsızlığın m.17’deki bildirim süresini aşmasına bakar. Bir soruşturmanın varlığı tek başına aynı şey değildir. İşveren olayı doğru bent altında değerlendirmeden çıkış nedeni belirlememelidir.

Altı iş günlük süre hangi olaylara uygulanır?

M.26’daki altı iş günü ve bir yıllık sınırlar, m.24 ve m.25’in ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallerine dayanılan fesih yetkisi içindir. Sağlık nedeniyle bütün fesihlere aynı süre uygulanacağı söylenemez. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık sınırın uygulanmaması ayrıca düzenlenmiştir.

Öğrenme tarihini, olayı öğrenen kişinin yetkisini ve araştırmanın gerçek kapsamını belgeleyin. İnceleme yapılıyor denilerek sürenin kendiliğinden durduğu varsayılmamalıdır. Fesih yetkisinin kullanıldığı an ve bildirimin karşı tarafa ulaşması da değerlendirmeye dahildir.

Fesih, bütün parasal hakların silinmesi değildir

Haklı fesih iddiası ile ücret, kullanılmayan izin ve diğer alacakların durumu ayrı incelenir. Özellikle m.25’in bütün bentlerinin kıdem bakımından aynı sonuç doğurduğu kabul edilmemelidir. SGK çıkış kodu, olayın hukuki niteliğini mahkeme yerine kesinleştirmez.

Fesih dosyasında somut olay, ilgili hüküm, belgeler, tarih çizelgesi ve bildirimin içeriği birbiriyle tutarlı olmalıdır. İş güvencesi şartları varsa işçinin yargı yoluna başvurması mümkündür. Dosyaya sonradan genel suçlamalar eklemek, başlangıçtaki ispat ve usul eksikliğini güvenilir şekilde çözmez.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Fesih kararı vermeden önce olay kronolojisini, işçinin açıklamasını, vardiya ve izin kayıtlarını, yetkili kişinin öğrenme tarihini ve önerilen fesih gerekçesini aynı dosyada karşılaştırın. Ücret ve kullanılmayan izin hesabını fesih gerekçesinden ayrı hazırlayın.

Bu içerik genel bilgilendirmedir; belirli bir fesih için hukuki görüş veya sonuç garantisi değildir. Özellikle fesih yetkisinin süresi işlerken yalnız görüşme yanıtı beklemeyin.