Zincirleme belirli süreli iş sözleşmesi ne zaman belirsiz süreliye dönüşür?

Kısa cevap: Zincirleme belirli süreli iş sözleşmesi ne zaman belirsiz süreliye dönüşür?

İş Kanunu m.11’e göre belirli süreli sözleşmeler esaslı neden olmadan art arda yenilenirse ilişki başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Her yenileme otomatik geçersiz değildir; esaslı nedene dayanan zincirler belirli süreli kalabilir. İlk sözleşmenin de işin belirli süreli olması, belirli işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşulları bulunmalıdır. Yalnız bitiş tarihi yazmak yeterli değildir.

Kapsamı ve benzer işlemlerden ayrımı

İlk sözleşmenin belirli süreli kurulabilmesi ile yenilemenin esaslı nedeni iki ayrı kontroldür. Önce başlangıçtaki objektif koşulu, sonra her uzatmanın gerekçesini inceleyin. Kanunun sonucu yalnız son yenilemeyi değil ilişkinin başlangıcını etkileyebilir.

Bu açıklama 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki genel rejim içindir. Özel kanunun belirli süreli sözleşme öngördüğü çalışma ilişkileri, İş Kanunu dışındaki hizmet sözleşmeleri ve mevsimlik işin gerçek niteliği ayrıca incelenmelidir.

Şartlar ve kontrol kriterleri

Her dönem için iş tanımını, başlangıç/bitiş tarihini ve süreyi sınırlayan olguyu yazın. Örneğin belirli bir çalışanın geçici yokluğunda yerine alınma veya tamamlanacak somut bir iş, olgularıyla değerlendirilir. Sözleşmeye “proje” yazılması, gerçekte sürekli olan bir pozisyonu kendiliğinden süreli yapmaz.

Yenilemede işin veya geçici ihtiyacın neden sürdüğünü gösteren kayıt bulunmalıdır. Aynı görevde çalışma, aralıklar ve iş organizasyonu birlikte değerlendirilir; yalnız yenileme sayısından bir eşik türetmeyin.

Adım adım ne yapmalısınız?

Bütün sözleşmeleri ve eklerini başlangıçtan itibaren sıralayın. Her satıra fiilî görev, iddia edilen objektif neden ve bunu gösteren belgeyi ekleyin. İşveren “süre doldu” diyorsa fiilî çalışmanın ne zaman bittiğini ve bildirimin size ne zaman ulaştığını ayrı kaydedin.

Belirsiz süreli sayılmanın ihbar, fesih ve işe iade sonuçları talebin koşullarına bağlıdır. İşe iade için belirsiz süreli olma yanında m.18’in işçi sayısı, kıdem ve işveren vekili istisnası gibi şartları da araştırılır. Statü tespiti, her işçinin otomatik işe iade edileceği anlamına gelmez.

Süreler ve kritik tarihler

İşe iade isteniyorsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak gerekir. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde dava açılır (m.20). “Sözleşmenin türü önce netleşsin” diye bu süreyi bekletmeyin.

Ücret ve tazminat taleplerinin kendi zamanaşımı ve hak kazanma şartları vardır; işe iadenin kısa süresi bütün alacaklar için ortak süre değildir. İşçilik alacağı ve tazminatı davalarında 7036 m.3 kapsamındaki dava şartı arabuluculuğu ayrıca uygulanır.

Somut senaryo ile düşünün

Örneğin tek seferlik bir proje için alınan çalışan, proje tamamlandıktan sonra işyerinin sürekli işinde her yıl aynı sözleşmeyle tutuluyorsa, sonraki dönemleri açıklayan esaslı nedenin bulunup bulunmadığı araştırılır. Buna karşılık gerçekten devam eden geçici ihtiyaca ilişkin belge varsa yenileme sırf ikinci kez yapılmış olduğu için geçersiz sayılamaz.

Örnekteki karar noktası sözleşmenin başlığı veya imza sayısı değil, gerçek iş ile süre sınırının bağlantısıdır.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

İlk sözleşme ve bütün yenilemeler, görev tanımları, proje başlangıç/bitiş belgeleri, geçici ihtiyacı açıklayan kayıtlar, görevlendirme yazıları, bordrolar, hizmet dökümü ve fesih/yenilememe bildirimi hazırlayın. Sözleşmeler arasındaki boşluklarda fiilen çalışıldıysa bunun kayıtlarını da ekleyin. Asılları değiştirmeyin.

En sık yapılan hatalar

“İkinci sözleşme mutlaka geçersizdir”, “bir günlük ara zinciri her zaman keser” veya “imzalandığı için belirli süre kesinleşmiştir” varsayımlarıyla işlem yapmayın. İşin niteliği ve özel kanun ayrıca incelenir.

Belirli süreli çalışan, yalnız bu nedenle haklı neden olmaksızın emsal belirsiz süreli çalışandan farklı işleme tabi tutulamaz; bölünebilir parasal haklarda süreye oranlama kuralları bulunur (m.12).

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

İlk adım, her yenilemenin gerekçesini aynı çizelgede görmektir. İş ilişkisi sona ermiş ve işe dönüş isteniyorsa bir aylık arabuluculuk süresini önceliklendirin; yalnız geçmiş alacak isteniyorsa kalemleri ve dayanaklarını ayırın.

Bu içerik genel bilgilendirmedir; belirli bir sözleşmenin statüsünü veya talebin sonucunu kesinleştirmez.