Alt işveren işçisi iş kazasında asıl işverenden ne isteyebilir?

Kısa cevap: Alt işveren işçisi iş kazasında asıl işverenden ne isteyebilir?

Geçerli bir asıl işveren–alt işveren ilişkisi varsa işçi, iş kazasından doğan şartları oluşmuş maddi ve manevi tazminatını asıl işverenden de isteyebilir. Bordroda yalnız taşeronun yazması bu sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz. Önce işveren ilişkisi, kazanın işle bağlantısı, sorumluluk ve zarar birlikte belirlenir.

Kapsamı ve benzer işlemlerden ayrımı

İş kazasının SGK tarafından kabulü, sigorta yardımları, işverene karşı tazminat ve kurumun rücu talebi ayrı süreçlerdir. Her iş sahibi veya fabrika/arazi maliki otomatik olarak asıl işveren değildir. İşin kim tarafından yürütüldüğü, işçiyi kimin çalıştırdığı ve işin ne şekilde devredildiği incelenir. Geçici iş ilişkisi ve işyeri devri için de aynı kurallar doğrudan kopyalanamaz.

Şartlar ve kontrol kriterleri

İşçiye talimat veren, çalışma yerini düzenleyen, makineyi sağlayan, eğitimi ve gözetimi üstlenen kişi/şirketleri belirleyin. Asıl-alt işveren sözleşmesiyle fiilî uygulama örtüşüyor mu? Müteselsil sorumluluk gündeme gelirse borcun tamamı için sorumlulara başvurulabilmesi ile işverenlerin kendi aralarındaki paylaşım farklıdır; aynı zarar iki defa tahsil edilemez.

Adım adım ne yapmalısınız?

Önce sağlık ve güvenliği sağlayın. Olay yeri, tanıklar, kamera ve makine kayıtları kaybolmadan hukuka uygun şekilde korunmasını isteyin. Hastane kaydında olayın nasıl gerçekleştiğini doğru anlatın; SGK bildirimini ve varsa kolluk/savcılık dosyasını takip edin. İşverenler arası sözleşme elinizde yoksa bunu eksik belge olarak belirtin; hak aramak için kendi başınıza bütün şirket içi kayıtları toplamanız gerektiğini düşünmeyin.

Süreler ve kritik tarihler

7036 sayılı Kanun m.3/3 gereğince iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı arabuluculuk aranmaz. Aynı kişinin ücret veya kıdem gibi başka işçilik talebi varsa onun usulü ayrıca incelenir.

İşverenin SGK’ya iş kazası bildiriminde genel süre kazadan sonraki üç iş günüdür; işverenin kontrolü dışındaki yerlerde bilgi almayı engelleyen durumlarda öğrenme tarihi önem kazanır. Bu süre işçinin tazminat davası süresi değildir. Zamanaşımı ve diğer başvurular kaza, zarar ve uygulanacak hukuki sebep üzerinden ayrıca hesaplanır.

Somut senaryo ile düşünün

Taşeron işçisi fabrikanın üretim hattında yaralansın. Yalnız bordroya bakmak yerine hattın güvenliğini kimin sağladığı, verilen talimatlar ve iki şirketin iş organizasyonu incelenir. İşverenler arasındaki “bütün kazalardan taşeron sorumludur” hükmü işçinin kanuni haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Hangi belgeleri hazırlamalısınız?

Kaza bildirimi ve tutanağı, sağlık raporları, tedavi/bakım giderleri, gelir ve SGK kayıtları, eğitim ve koruyucu donanım belgeleri, tanık bilgileri ve mevcut sözleşmeleri hazırlayın. Bedensel zarar yönünden tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücü ve ekonomik gelecek zararı; ölümde destek kaybı gibi kalemler ayrılır. Manevi tazminat ayrıca değerlendirilir.

En sık yapılan hatalar

SGK ödemesini bütün tazminat haklarının sonu sanmak; bordrodaki unvanı tek sorumlu kabul etmek; arabuluculuğu bu davaların zorunlu ilk adımı gibi görmek; henüz zarar netleşmeden geniş ibra veya ödeme protokolü imzalamak. Yapılmış ödemeler ve hukuken indirilecek kalemler hesapta ayrıca gösterilmelidir.

Sonraki adım ve sorumluluk reddi

Kazanın kısa anlatımını, iş organizasyonunu ve sağlık/gelir belgelerini bir araya getirerek talep türünü belirleyin. İş kazasının kabulü veya sorumlular tartışmalıysa bunların hangi süreçte çözüleceğini ayırın. Bu açıklama belirli bir kusur oranı, tazminat miktarı veya dosyaya özgü son gün vermez.